04.03.2006 tarih ve 26098 sayılı resmi gazetede yayımlanarak,1.4.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5458 sayılı yasayla sosyal güvenlik kurumlarının prim alacakları yeniden yapılandırılmış olup, prim borcu olanlara 31.6.2006 tarihine kadar başvurmak şartıyla son bir fırsat verilmiştir.

Önce, sigortalıların bilmesinde yarar olan bu yasanın bazı maddelerini belirteceğim, sonra da uygulamadaki aksaklıkları, zorlukları ve tuhaflıkları açıklıyarak başvuracakları bilgilendireceğim.

A – Sosyal Sigortalar Kurumuna ait hükümler

1— Başvuru süresinin sonu olan 31.6.2006 tarihine kadar tahakkuk etmiş ve ödenmemiş sigorta primi, sosyal güvenlik destek primi, işsizlik sigortası primlerini kapsamaktadır. (md.1.)

2— İsteğe bağlı sigortalıların, başvuru tarihinde isteğe bağlı sigortalı olup, olmadığına bakılmaksızın 1.5.2003—31.3.2005 tarihleri arasındaki isteğe bağlı sigortalılıklarının devam ettiği sürelere ait ( bu dönemde isteğe bağlı sigortalılıktan çıkmışsa, çıkmadan önceki ) prim borçları 31.6. 2006 tarihine kadar başvurulması şartıyla yeniden yapılandırılacaktır.(md.1)

3— Bu yasadan yaralanmak için, ilgili Sigorta İl Müdürlüklerine 31.6.2006 tarihine kadar başvurmak şarttır.

4— Yeniden yapılandırılarak tespit edilen toplam borçlar peşin ödeyemeyenlere taksitlendirilecek olup,

12 aylık süreye yıllık % 4

24 aylık süreye yıllık %10

36 aylık süreye yıllık %18

48 aylık süreye yıllık %24

50 aylık süreye yıllık %30 taksitlendirme farkı ilave edilerek, taksit süresine bölünmek suretiyle aylık taksit tutarı bulunmaktadır.

5-- 1 yılda 3 taksitten fazla taksitin ödenmemesi veya taksitlendirme süresindeki cari ay primlerinin 3 defadan fazla ödenmemesi halinde, yeniden yapılandırma hakkı kaybettirilecektir. Ödenen miktar eski borçlarından düşülecektir.(md.3)

6— 1 yılda 4 aylık taksit veya 4 aylık cari prim borcunu ödemeyenin, yeniden yapılandırma işlemi bozulacak, eski borcu geçerli sayılarak ödediği miktar var ise eski borcundan düşülecek ve kalan borç için yasal takip işlemine başlanılacaktır.

B--Bağ-Kur'a ait hükümler

1-- Bu kanundan yararlanmak istiyenler ilgili Bağ-kur İl Müdürlüklerine 2006 Mayısınının son gününe dek başvurmak zorundadırlar. Ayrıca son sigortalılık durumlarını tespit ettirmeleri büyük önem taşımaktadır.

2— 31.3.2005 tarihine kadar tahakkuk ettiği halde, yasanın yürürlüğe girdiği 1.4.2006 tarihine kadar ödenmemiş olan prim ve sosyal güvenlik destek prim borçları 31.5.2006 tarihine kadar başvurmaları şartıyla yeniden yapılandırılır.(md.2.)

3— Yeniden yapılandırılan borç, mevcut borcundan fazla olamaz.(md.2.)

4— Toplam borcun %25'ini peşin veya 4 taksitini cari ay primleriyle birlikte ödeyenler sağlık sigortasından yararlandırılacaktır.(md.2)

5-- Yeniden yapılandırılarak tespit edilen toplam borç taksitlendirilecek ise ,

12 aylık süreye yıllık % 4

24 “ “ “ %5

24 aydan fazla süreye de yıllık %6 taksitlendirme farkı ilave edilerek, taksit süresine bölünmek suretiyle aylık taksit tutarı bulunacaktır.

6— 1 yılda 3 taksitten fazla taksitin ödenmemesi veya taksitlendirme süresindeki cari ay primlerinin 3 defadan fazla ödenmemesi halinde, yapılandırma hakkı kaybettirilecektir. Ödenen rakam eski borçtan düşülecektir.(md.3)

7— Bundan sonra, yapılandırma kapsamı dışındaki cari ay primleri süresinde ödenmezse ilk 3 aylık süre için, % 3 ayrıca her ay için de ödeme süresine kadar hazinenin iç borçlanma faizinin aylık bileşik bazdaki ortalaması eklenerek gecikme zammı alınacaktır. (md.10) (1479 s.k.nun 53.md.nin 2ve 3 fık.değişik şekli)

8— Tahakkuk etmiş ve ödenmemiş toplam 3 aylık prim borcu olanlara, kurum takip eden ay içinde borcunu bildirecek, yine ödenmezse borç bilgilendirmeyi takip eden 4 ay içinde sigortalıya borç bildirim tebligatı yapılacak, sigortalı prim borcunu cari ay primleriyle birlikte belirtilen sürede yine ödemezse sigortalıya yasal takip, icra takibi başlatılacaktır. (md.11.) (1479 s.k.nun degiştirilen 54.md.)

9— Kamu denetim elemanları, sigorta müffettişleri, sigorta yoklama memurları kendi mevzuatlarına göre işyerlerinde yapacakları inceleme ve denetim sırasında ilgililerin Bağ-Kur'a kayıt ve tescilli olup, olmadığını incelemeye yetkili kılınmışlardır. (md.12.) (1479 s.k.nun 68 fık.eki)

10-- Prim borcuna ait sürelerin primleri ödenmedikçe, bu süreler sigorta süresi ve hizmet olarak değerlendirilmeyecek, diğer sosyal güvenlik kurumlarına da hizmet devredilmiyecektir. Ancak prim borcu ödendiği takdirde değerlendirilecektir. (md13)

C---ORTAK HÜKÜMLER

1— Uygulamaya yönelik esaları belirlemeye, başvuru süresini uzatmaya, talep edilen taksit adedini tespit etmeye, SSK ve BAĞ-KUR yönetim kurulları yetkili kılınmıştır.(md.3)

2— Emekli Sandığı, Bağ-Kur, SSK ve 2925--2926 sayılı yasalardan her hangi birine tabi sigortalı iken, aynı sürede bir diğer sosyal güvenlik kurumuna prim ödediği anlaşılan sigortalılardan yersiz tahsil edilen prim asılları, sigortalı veya hak sahiplerinin talebi, T.C.Emekli Sandığı bakımından da kurumların talebi halinde, çakışan hizmet süresine ait prim borcuna mahsup edilmek üzere en geç 6 ay içinde tabi olması gereken sosyal güvenlik kurumuna devredilir.(md.16)

3— Bu yasanın yürürlüğe girdiği 1.4.2006 tarihine kadar çakışan hizmet süreleri sosyal güvenlik kurumlarınca iptal edilmemiş olan sigortalılar da, bu hükümden yararlanırlar.(md.16)

Sosyal Güvenlik Uzmanı olarak bu yasayı yorumlayacak olursam;bu yasayla BAĞ-KUR' un pasif veya işi bırakmış sigortalılarını tespit ederek ayıklaması yararlı olacaktır. Ayrıca SSK ve BAĞ-KUR' un yıllardır tahsil edemediği prim alacaklarını indirerek de olsa bir kısmını tahsil ederek, zarar eden bütçelerini kısmen de olsa rahatlatacaktır.

Yurttaşlarımıza borcunun indirilmesi ve taksitlendirilerek ödeme kolaylığı getirilmesiyle, sosyal ve mali bir enkazdan kurtarılması için yasal bir fırsat tanınması son derece yararlı olmuştur.

Ancak, Bağ-Kur sigortalıların prim borçlarını yeniden yapılandırırken, yıllara göre farklı tahakkuk ölçüsü kullanılması teknik bir hatadır. Bu hatadan dolayıdır ki, bazı kişilerin yeniden tespit edilen borç rakamı eski borcundan fazla çıkarken, bazılarında da az çıkmaktadır. Bu önemli bir aksaklıktır.

SSK posta ile başvuruyu kabul ettiği halde, Bağ-Kur ‘un kabul etmemesi, sigortalıdan veya vekaletnameli kanuni vekilinden şahsen kuruma gelerek başvuru yapılmasını istemesi yurttaşlarımız için, özellikle de yurtdışında yaşayan gurbetçilerimiz için büyük bir güçlüktür.

Borcunu yıllardır ödeyemeyen binlerce sigortalıya, bu yasadan yararlanmak için 31.5.2006 tarihine kadar tanınan 2 aylık başvuru süresi de çok kısa bir süre olup, yetersizdir. Daha şimdiden bir çok İl Müdürlüğünde kuyruklar oluşmuştur. Son başvuru süresi de uzatılmalıdır.

Diğer taraftan, gurbetçi yurttaşlarımızın bana ilettikleri yakınmalarda da belirttikleri gibi, yurtdışında yaşayan eski sigortalıların Türkiye'deki anne-baba ve 1.derece yakınlarının borçlarını yeniden yapılandırmadan yararlanarak ödemek için Bağ-Kur'a gittiklerinde, noter vekaletnamesi yok diyerek ödeme planının imzalattırılmayışı dolayısıyle borçlarını ödeyemeyişleri son derece anlamsız bir bürokratik zorluktur.

Bu uygulamalar, zarar eden bir sosyal güvenlik kurumunun alacaklarını tahsil edebilmek için çıkardığı yasanın ruhuna aykırı olup, çağdaş hizmet anlayışından ve kaliteli servis sunma düşüncesinden uzaktır.

Gelecek ayki yazımda, Türkiye'nin sosyal güvenlik sistemini kökünden değiştirmek için çıkarılan temel yasaların ve yeni sosyal güvenlik sisteminin analizini yaparak değerlendireceğim.

Herkese sosyal güvenceli bir yaşam dileğiyle…

Nuri Sansarlıoğlu